Obwody RLC

14.6 Obwody RLC

Cel dydaktyczny

W tym podrozdziale nauczysz się:
  • wyznaczać częstość kątową oscylacji w obwodzie zawierającym opór, indukcyjność własną i pojemność (RLC);
  • odnosić drgania obwodu RLC do oscylatora harmonicznego z tłumieniem.

Obwód RLC (ang. RLC circuit) otrzymamy, jeśli rozważania z poprzedniej sekcji rozszerzymy o uwzględnienie skończonego oporu w obwodzie. Przyjmiemy, że opór podłączonych do obwodu urządzeń oraz przewodów tworzących połączenia możemy reprezentować w postaci pojedynczego opornika o oporze R R. Powoduje on rozpraszanie energii z szybkością i 2 ⁢ R i 2 ⁢R po zamknięciu obwodu przedstawionego schematycznie na Ilustracji 14.17 (a). Uprzednio naładowany kondensator zaczyna się rozładowywać. Zmiany zmagazynowanej w obwodzie energii opisuje równanie

dEcałdt=qC⋅dqdt+L⁢i⁢didt=−i2⁢R⁢,dEcałdt=qC⋅dqdt+L⁢i⁢didt=−i2⁢R⁢, \frac{\d E_{\text{cał}}}{\d t} = \frac{q}{C} \cdot \frac{\d q}{\d t} + L i \frac{\d i}{\d t} = - i^2 R \text{,}
14.42

gdzie i i oraz q q zależą od czasu. Uprościmy nieco powyższy zapis

L ⁢ d 2 q d t 2 + R ⁢ d q d t + 1 C ⁢ q = 0 ⁢ . L ⁢ d 2 q d t 2 + R ⁢ d q d t + 1 C ⁢ q = 0 ⁢ .
14.43
Rysunek a jest obwodem z kondensatorem, induktorem i rezystorem połączonych ze sobą szeregowo. Są one również połączone szeregowo z przełącznikiem, który jest otwarty. Rysunek b przedstawia wykres ładunku w stosunku do czasu. Ładunek ma maksymalną wartość, q0, w czasie t=0. Krzywa jest podobna do fali przypominającej sinusoidę, która redukuje amplitudę aż do wartości zerowej.
Ilustracja 14.17 (a) Obwód RLC. Oscylacje elektromagnetyczne mają swój początek w momencie zamknięcia obwodu. Zakładamy, że początkowo kondensator jest w pełni naładowany. (b) Zachowanie tłumionych oscylacji ładunku na kondensatorze q ⁢ t q⁢ t . Początkowy ładunek wynosi q 0 q 0 .

To równanie jest analogiczne do równania ruchu masy zawieszonej na sprężynie z uwzględnieniem tłumienia

m ⁢ d 2 x d t 2 + b ⁢ d x d t + k ⁢ x = 0 ⁢ . m ⁢ d 2 x d t 2 + b ⁢ d x d t + k ⁢ x = 0 ⁢ .
14.44

Z tym równaniem po raz pierwszy spotkaliśmy się w rozdziale Drgania. Zobaczyliśmy tam, że rozwiązania mogą przyjmować trzy postacie, zależnie od wartości częstości kątowej nietłumionej sprężyny względem b ∕ 2 ⁢ m b ∕ 2 ⁢m. Układ może być tłumiony słabo ( k ∕ m > b ∕ 2 ⁢ m k ∕ m > b ∕ 2 ⁢ m ), krytycznie ( k ∕ m = b ∕ 2 ⁢ m k ∕ m = b ∕ 2 ⁢ m ) albo silnie ( k ∕ m < b ∕ 2 ⁢ m k ∕ m < b ∕ 2 ⁢ m ). Podstawiając L L za m m, R R za b b, 1 ∕ C 1∕C za k k i q q za x x w Równaniu 14.44, przy założeniu 1 ∕ L ⁢ C > R ∕ 2 ⁢ L 1 ∕ L ⁢ C > R ∕ 2 ⁢ L otrzymujemy

q ⁢ t = q 0 ⁢ e − R ⁢ t ∕ 2 ⁢ L ⋅ cos ω ′ ⁢ t + ϕ ⁢ , q ⁢ t = q 0 ⁢ e − R ⁢ t ∕ 2 ⁢ L ⋅ cos ω ′ ⁢ t + ϕ ⁢ ,
14.45

gdzie częstość kątowa drgań dana jest wzorem

ω ′ = 1 L ⁢ C − R 2 ⁢ L 2 ⁢ . ω ′ = 1 L ⁢ C − R 2 ⁢ L 2 ⁢ .
14.46

Rozwiązanie odpowiadające słabemu tłumieniu przedstawione jest na Ilustracji 14.17 (b). Amplituda oscylacji zmniejsza się, gdyż energia rozpraszana jest na oporniku. Doświadczalnego potwierdzenia można dokonać, mierząc napięcie na kondensatorze w różnych chwilach czasu. Napięcie pomnożone przez pojemność da nam q ⁢ t q⁢ t .

Materiały pomocnicze

Wypróbuj interaktywny generator obwodów (w języku angielskim) pozwalający na śledzenie zmian natężenia prądu i napięcia w czasie. Za jago pomocą możesz tworzyć obwody RLC o dowolnej topografii ze źródłami prądu stałego i zmiennego.

Materiały pomocnicze

Przejrzyj stronę zawierającą interaktywny applet Java (w języku angielskim), za pomocą którego będziesz mógł ćwiczyć rozwiązywanie zadań z obwodami prądu.

Sprawdź, czy rozumiesz 14.11

W obwodzie RLC L = 5 ⁢ mH L= 5 ⁢ mH , C = 6 ⁢ µF C= 6 ⁢ µF i R = 200 ⁢ Ω R= 200 ⁢ Ω .

  1. Określ, czy obwód jest tłumiony słabo, krytycznie czy silnie;
  2. Jeśli początkowy ładunek na kondensatorze wynosi 3 ⋅ 10 −3 ⁢ C 3 ⋅ 10 −3 ⁢C, jak dużo energii rozproszy się na oporniku do momentu wygaśnięcia oscylacji?